ວິທະຍາໄລສົງອົງຕຶ້

ວິຊາ ພາສາລາວ

1. ຄວາມໝາຍຂອງວະຈີວິພາກ.

ວະຈີວິພາກ ແມ່ນສ່ວນໜຶ່ງຂອງໄວຍະກອນລາວ ທີ່ໄດ້ສະເໜີກ່ຽວກັບການນຳໃຊ້ຄຳເວົ້າຢູ່ໃນແຕ່ລະປະໂຫຍກຕ່າງໆ ເຊິ່ງມັນໄດ້ສະເໜີໃຫ້ພວກເຮົາຮູ້ເຖິງຊະນິດຄຳເວົ້າ,ປະເພດຄຳເວົ້າ,ລັກສະນະຂອງຄຳເວົ້າໃນພາສາລາວ.

2. ປະເພດຄຳເວົ້າໃນພາສາລາວ.

ປະເພດຄຳເວົ້າໃນພາສາລາວແບ່ງອອກເປັນ 7 ປະເພດ ຄື ຄຳນາມ,ຄຳແທນນາມ,ຄຳກຳມະ,ຄຳຄຸນນາມ,ຄຳເຊື່ອມ,ຄຳຕໍ່ ແລະ ຄຳອຸທານ.

1.  ຄຳນາມ.

ຄຳນາມ ແມ່ນຄຳຈຳພວກທີ່ໃຊ້ເປັນຊື່ທົ່ວໄປທີ່ເປັນຮູບປະທຳ ແລະ ນາມມະທຳ.

ຕົວຢ່າງ:  

-    ນາມທີ່ເປັນຮູບປະທຳ ໄດ້ແກ່: ຄົນ,ນົກ,ມ້າ,ດິນ,ນ້ຳ,ໂຕະ,ຕັ່ງ,ກະດານ...

-    ນາມທີ່ເປັນນາມມະທຳ ໄດ້ເເກ່: ຈິດໃຈ,ອຳນາດ,ສັນຕິພາບ,ອິດສະຫຼະພາບ,ອາກາດ...

2.  ຄຳແທນນາມ (ຄຳສັບພະນາມ).

ຄຳແທນນາມ ແມ່ນຄຳທີ່ໃຊ້ແທນຄຳນາມເພື່ອບໍ່ໃຫ້ລື້ມຄືນຄຳເກົ່າ.

ຕົວຢ່າງ: - ອາຈານ ສົມສີ ເຫັນ ທ້າວບຸນມີ ເພີ່ນ ຈິ່ງຖາມ ລາວ ວ່າ ເຈົ້າ ໄປໃສ່ບໍ່ເຫັນມາຢາມ ຂ້ອຍ ແດ່.

3.  ຄຳກຳມະ (ກິລິຍາ ຫຼື ຕົວ ສຳແດງ).

ຄຳກຳມະ ແມ່ນຄຳທີ່ສະແດງອາການເຄື່ອນໄຫວຂອງຄຳນາມ ແລະ ຄຳແທນນາມ ຢູ່ໃນປະໂຫຍກໜຶ່ງໆ ຫຼື ເວົ້າວ່າແມ່ນຄຳຈຳພວກທີ່ມີຄວາມໝາຍສະແດງເຖິງອາການເຄື່ອນໄຫວ ແລະ ການກະທຳ.

ຕົວຢ່າງ: - ຂ້ອຍໄປໂຮງຮຽນ.

4.  ຄຳຄຸນນາມ (ຄຳວິເສດ).

ຄຳຄຸນນາມ ແມ່ນຄຳສະແດງລັກສະນະຂອງຄຳນາມ,ຄຳແທນນາມ,ຄຳກຳມະ ແລະ ຄຳຄຸນນາມດ້ວຍກັນ ເຊັ່ນ ດີ,ຊົ່ວ,ສູງ,ຕ່ຳ,ດຳ,ຂາວ,ກວ້າງ,ແຄບ,ໃຫຍ່,ນ້ອຍ,ໄວ,ຊ້າ,ໄກ,ໃກ້..

ນອກຈາກນັ້ນ ຄຳຄຸນນາມ ຍັງເຮັດໜ້າທີ່ຂະຫຍາຍ ຄຳນາມ,ຄຳແທນນາມ,ຄຳກຳມະ ແລະ ຄຳຄຸນນາມດ້ວຍກັນເພື່ອໃຫ້ມີຄວາມໝາຍແຈ້ງຂື້ນຕື່ມ.

ຕົວຢ່າງ:

- ຄໍາຄຸນນາມໃຊ້ຂະຫຍາຍຄໍານາມ ເຊັ່ນ ຄົນສະຫຼາດ,ຕົ້ນໄມ້ໃຫຍ່,ຜ້າແດງ,ນັກຮຽນດຸໝັ່ນ.

ຄຳວ່າ: ສະຫຼາດ,ໃຫຍ່,ແດງ,ດຸໝັ່ນ ແມ່ນຄຳຄຸນນາມທີ່ໄປຂະຫຍາຍຄຳນາມ.

5.  ຄຳເຊື່ອມ (ຄຳບຸບພະບົດ).

ຄຳເຊື່ອມ ແມ່ນຄຳສຳລັບໃຊ້ເຊື່ອມລະຫວ່າງ ຄຳນາມ ກັບ ຄຳນາມ, ຄຳນາມ ກັບ ຄຳແທນນາມ, ຄຳນາມ ກັບ ຄຳກຳມະ ແລະ ຄຳກຳມະ ກັບ ຄຳກຳມະ ໃຫ້ແຈ້ງຂື້ນຕື່ມຕາມໜ້າທີ່ຂອງມັນເຊັ່ນ:

ຕົວຢ່າງ - ຄຳນາມ ກັບ ຄຳນາມ   ປາ ໃນ ນໍ້າ,ຕົ້ນໄມ້ ໃນ ປ່າ,ສວນ ໃກ້ ເຮືອນ

6.  ຄຳຕໍ່ (ຄຳສັນທານ).

ຄຳຕໍ່ ແມ່ນຄຳທີ່ໃຊ້ ຄຳ ກັບ ຄຳ, ປະໂຫຍກ ກັບ ປະໂຫຍກ ຫຼື ຂໍ້ຄວາມ ກັບ ຂໍ້ຄວາມ ໃຫ້ເນື່ອງກັນ.

ຕົວຢ່າງ:

-    ຄຳຕໍ່: ພໍ່ ກັບ ລູກ, ອ້າຍ ແລະ ນ້ອງ.

-    ຕໍ່ເປັນປະໂຫຍກ: ອ້າຍອອກແຮງງານແຕ່ນ້ອງຫຼິ້ນ,ຝົນຕົກແຕ່ແດດອອກ,ສຸດແຕ່ວ່າຄູສອນນັກຮຽນບໍ່ຕັ້ງໃຈຟັງ...

7.  ຄຳອຸທານ.

ຄຳອຸທານ ແມ່ນຄຳທີ່ໃຊ້ເພື່ອສະແດງຄວາມຍິນດີ,ຄວາມຕື່ນຕົກໃຈ,ຄວາມຊົມເຊີຍ,ຄວາມງຶດງໍ້ອັດສະຈັນ,ຄວາມອິດູສົງສານ...ຄຳທີ່ສະແດງອາການເຫຼົ່ານັ້ນໄດ້ແກ່: ປັດໂທ,ໂອນໍ,ບະນໍ,ອ້າວ,ໂຢ້ວ...

ຕົວຢ່າງ:

-    ສະແດງອາການຮຽກຮ້ອງ ແມ່ນຄໍາຈຳພວກ: ເຮີຍ,ແນ່,ແນ້,ເອີຍ,ເອີ່ຍ,ເວີຍ,ເນີ,ເດີ..

-    ຂຽນເປັນປະໂຫຍກ: ເຮີຍ!ເຊົາກ່ອນເຮີຍ!ຖ້າຈັກບຶດກ່ອນ.

3. ຄວາມໝາຍຂອງວະກາຍະສຳພັນ.

ວາກະຍະສຳພັນ ແມ່ນຂະແໜງໜຶ່ງຂອງໄວຍະກອນລາວ ເຊິ່ງມີໜ້າທີ່ຄົ້ນຄວ້າຫາຫົວໜ່ວຍຂັ້ນສູງສຸດຂອງພາສາ ແລະ ຫົວໜ່ວຍພື້ນຖານຄວາມເວົ້າ.ມັນຄົ້ນຄວ້າເຖິງການປະກອບສ້າງ ຫຼື ການຜູກພັນຄຳເວົ້າໃຫ້ເປັນປະໂຫຍກ,ເປັນພື້ນຖານເບື້ອງຕົ້ນໃຫ້ແກ່ການສ້າງເປັນຂໍ້ຄວາມໃນການນຳໃຊ້ພາສາທັງຮູບແບບການເວົ້າ ແລະ ການຂຽນ.

4. ຄວາມໝາຍຂອງວະລີ ແລະ ປະເພດຂອງວະລີ.

1. ຄວາມໝາຍຂອງວະລີ.

ວະລີ ແມ່ນໝວດຄຳ ຫຼື ໝູ່ຄຳ ທີ່ເວົ້າຕິດຕໍ່ກັນຕັ້ງແຕ່ສອງຄຳຂື້ນໄປ.ຄໍາທີ່ເອົາມາເວົ້າຕິດຕໍ່ກັນນີ້ ມີຄວາມໝາຍອັນລະຢ່າງ ແຕ່ເມື່ອເອົາຕິດຕໍ່ເຂົ້າກັນແລ້ວ ເກີດມີຄວາມໝາຍກ່ຽວເນື່ອງຜູກພັນກັນ.ເຖິງວ່າມັນມີຄວາມໝາຍຜູກພັນກັນ ແຕ່ກໍ່ຍັງບໍ່ທັນຄົບຖ້ວນຄືກັບປະໂຫຍກ.

ຕົວຢ່າງ: - ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ

2. ປະເພດຂອງວະລີ.

ວະລີລວມມີ 7 ປະເພດຄື: ນາມວະລີ,ແທນນາມວະລີ,ກຳມະວະລີ,ຄຸນນາມວະລີ,ເຊື່ອມວະລີ,ຕໍ່ວະລີ ແລະ ອຸທານວະລີ.

1.  ຄໍານາມວະລີ ແມ່ນໝວດຄໍາໃດທີ່ມີຄໍານາມຢູ່ຕໍ່ໜ້າ ຫຼື ຕັ້ງຕົ້ນເອີ້ນວ່າຄໍານາມວະລີ.

ຕົວຢ່າງ: - ເມືອງລາວສວຍງາມ.

2.  ຄໍາແທນນາມວະລີ ແມ່ນໝວດຄໍາທີ່ມີຄໍາແທນນາມຢູ່ໜ້າ ຫຼື ຕັ້ງຕົ້ນ ເອີ້ນວ່າຄໍາແທນນາມວະລີ.

ຕົວຢ່າງ: - ພວກເຂົາທັງຫຼາຍ.

3.  ຄໍາກຳມະວະລີ ແມ່ນໝວດຄໍາທີ່ມີຄໍາກໍາມະຢູ່ໜ້າ ຫຼື ຕັ້ງຕົ້ນ ເອີ້ນວ່າຄໍາກໍາມະວະລີ.

ຕົວຢ່າງ: - ຂຽນອ່ານ.

4.  ຄໍາຄຸນນາມວະລີ ແມ່ນໝວດຄໍາທີ່ມີຄໍາຄຸນາມຢູ່ໜ້າ ຫຼື ຕັ້ງຕົ້ນ ເອີ້ນວ່າຄໍາຄຸນນາມວະລີ.

ຕົວຢ່າງ: - ສຸພາບຮຽບຮ້ອຍ.

5.  ຄຳເຊື່ອມວະລີ ແມ່ນໝວດຄໍາທີ່ມີຄໍາເຊື່ອມຢູ່ໜ້າ ຫຼື ຕັ້ງຕົ້ນ ເອີ້ນວ່າຄໍາເຊື່ອມວະລີ.

ຕົວຢ່າງ: - ຂ້າແຕ່ທ່ານຜູ້ຊົງຄຸນວຸດທິ.

6.  ຄໍາຕໍ່ວະລີ ແມ່ນໝວດຄໍາທີ່ມີຄໍາຕໍ່ຢູ່ໜ້າ ຫຼື ຕັ້ງຕົ້ນ ເອີ້ນວ່າຄໍາຕໍ່ວະລີ.

ຕົວຢ່າງ: - ເພາະສະນັ້ນ.

7.  ຄໍາອຸທານວະລີ ແມ່ນໝວດຄໍາທີ່ມີຄໍາອຸທານຢູ່ໜ້າ ຫຼື ຕັ້ງຕົ້ນ ເອີ້ນວ່າຄໍາອຸທານວະລີ.

ຕົວຢ່າງ: - ພຸດໂທເອີຍ!.

5. ຄວາມໝາຍຂອງປະໂຫຍກ.

ປະໂຫຍກ ແມ່ນຄວາມເວົ້າຕອນໜຶ່ງ ເຊິ່ງມີຄວາມໝາຍຄົບຖ້ວນ ໂດຍມີຄໍາຕົວຕັ້ງ,ຄຳກຳມະຄົບ ຫຼື ຄຳຕົວຕັ້ງຄຳກຳມະຂາດ ແລະ ຄຳປະກອບ.

ຕົວຢ່າງ: - ນ້ອງຂຽນໜັງສື.

6. ປະໂຫຍກໃນພາສາລາວ.

ປະໂໂຫຍກໃນພາສາລາວມີ 3 ລັກສະນະຄື: ປະໂຫຍກທີ່ແບ່ງຕາມຈຸດປະສົງ,ປະໂຫຍກທີ່ແບ່ງຕາມຄຳຕົວຕັ້ງ ແລະ ປະໂຫຍກທີ່ແບ່ງຕາມໂຄງສ້າງ.

1. ປະໂຫຍກທີ່ແບ່ງຕາມຈຸດປະສົງ.

ປະໂຫຍກທີ່ແບ່ງຕາມຈຸດປະສົງແບ່ງອອກເປັນ 4 ຊະນິດຄື: ປະໂຫຍກບອກເລົ່າ (ບອກກ່າວ),ປະໂຫຍກຄໍາຖາມ,ປະໂຫຍກບົງການ (ປະໂຫຍກສັ່ງ ຫຼື ບັງຄັບ) ແລະ ປະໂຫຍກອຸທານ (ທ້ວງ!).

v  ປະໂຫຍກບອກເລົ່າ (ບອກກ່າວ).

 ເປັນປະໂຫຍກທີ່ມີເນື້ອໃນໃຈຄວາມ ບອກໃຫ້ຮູ້ເຖິງແນວຄິດຈິດໃຈ ຫຼື ການເຄື່ອນໄຫວຕ່າງໆ.ເນື້ອໃນຄວາມໝາຍຈະສັ້ນ ຫຼື ຍາວ ກໍຂື້ນກັບຈຸດປະສົງຂອງຜູ້ເວົ້າ ຫຼື ຜູ້ຂຽນນັ້ນເອງ. ຂອບເຂດ,ເນື້ອໃນມີຄວາມໝາຍກວ້າງຂວາງ ແລະ ຄົບຖ້ວນ.

ຊະນິດຂອງປະໂຫຍກບອກເລົ່າ  ມີ 2 ຢ່າງຄື: ປະໂຫຍກບອກເລົ່າບອກຄວາມຢືນຢັນ ແລະ ປະໂຫຍກບອກເລົ່າບອກຄວາມປະຕິເສດ.

·         ປະໂຫຍກບອກເລົ່າບອກຄວາມຢືນຢັນ.

ປະໂຫຍກຊະນິດນີ້ ບອກຂ່າວເລື່ອງທີ່ເປັນໄປຕາສະພາບທີ່ຄວນເປັນ.ມັນຖືກນິຍົມໃຊ້ເພື່ອຢືນຢັນຄວາມເປັນຈິງແຫ່ງການເຄື່ອນໄຫວ,ລັກສະນະອາການ ແລະ ລັກສະນະສະເພາະເປົ້າໝາຍ.

ຕົວຢ່າງ:

- ສວນດອກໄມ້ຂອງ ນາງສີອຳພອນ ພວມບານ.

·         ປະໂຫຍກບອກເລົ່າບອກຄວາມປະຕິເສດ.

ປະໂຫຍກນີ້ ເປັນປະໂຫຍກທີ່ນຳໃຊ້ເພື່ອປະຕິເສດຄວາມເປັນຈິງ ແຫ່ງການເຄື່ອນໄຫວ,ລັກສະນະອາການ ແລະ ລັກສະນະສະເພາະຂອງເປົ້າໝາຍ. ມັນແມ່ນປະໂຫຍກທີ່ກົງກັນຂ້າມກັບປະໂຫຍກບອກເລົ່າບອກຄວາມຢືນຢັນ.ປະໂຫຍກບວກເລົ່າປະຕິເສດໄດ້ແກ່ຄຳວ່າ ບໍ່,ບໍ່ທັນ,ຍັງບໍ່ທັນ...

ຕົວຢ່າງ: - ເອື້ອຍຄູ ນໍ້າຝົນ ຍັງບໍ່ທັນ ແຕ່ງງານ.

v  ປະໂຫຍກຄຳຖາມ (?).

ປະໂຫຍກຄຳຖາມ ແມ່ນປະໂຫຍກທີ່ຕັ້ງຂື້ນເພື່ອສືບຖາມຄວາມເປັນໄປ ຂອງວັດຖຸສິ່ງ,ເຫດການ,ປະກົດການ ຫຼື ສະພາບການໃດໜຶ່ງ ທີ່ຜູ້ຖາມມີຄວາມບໍ່ເຂົ້າໃຈ,ບໍ່ຮູ້ສືກ ຫຼື ສົງໄສ ແລະ ລໍຄຳຕອບຈາກຄູສົນທະນາ ຫຼື ຜູ້ຖືກຖາມ. ປະໂຫຍກຖາມເວລາໃດກໍລົງທ້າຍດ້ວຍເຄື່ອງໝາຍ (?) ສະເໝີ.

ຕົວຢ່າງ: - ເຈົ້າຈະໄປໂຮງຮຽນກັບ ຜູ້ໃດ?

v  ປະໂຫຍກບົງການ (ປະໂຫຍກສັ່ງ ຫຼື ບັງຄັບ).

ປະໂຫຍກບົງການ ແມ່ນປະໂຫຍກທີ່ມີເນື້ອຄວາມບອກໃຫ້ອີກຝ່າຍໜຶ່ງເຮັດວຽກ.ປະໂຫຍກຊະນິດນີ້ອາໄສຊິບອກ ຫຼື ອາໄສທ່ວງທຳນອງສຽງເຂົ້າຊ່ວຍກໍມີ,ປະໂຫຍກບົງການແບ່ງອອກເປັນຫຼາຍຢ່າງ....

ຕົວຢ່າງ:

·         ປະໂຫຍກທັກຖາມສ້າງຂື້ນໂດຍອາໄສຄໍາມະໂນພາບ.

-    ຖາມເຖິງພາກສ່ວນຫຼັກຂອງປະໂຫຍກ ໄດ້ແກ່: ເຈົ້າຈະໄປກັບ ຜູ້ໃດ?.

-    ຖາມເຖິງພາກສ່ວນແອ້ມ ໄດ້ແກ່: ຫໍພຣະແກ້ວ ຢູ່ໃນ?. (ຫໍພຣະແກ້ວ ກໍຢູ່ໃກ້ກັບຫໍຄຳ).

·         ປະໂຫຍກຄໍາຖາມສ້າງຂື້ນໂດຍອາໄສຄໍາພາຫະນະ.

-    ໃຊ້ຄໍາຕໍ່ມີໃນຮູບດຽວ ແລະ ຄວບ ໄດ້ແກ່: ລູກກິນເຂົ້າ ແລ້ວ ຫຼື ຍັງ? (ຖາມເພື່ອແນ່ໃຈ).

-    ໃຊ້ຄໍາຊ່ວຍ.

ບໍ່ໃຊ້ຄຳຖາມເພື່ອຕ້ອງການຮູ້ວ່າ ສິ່ງຖືກຖາມເປັນໄປໄດ້ ຫຼື ບໍ.ຍ້ອນແນວນັ້ນຄໍາຕອບຈິ່ງຈະມາໃນຮູບຮັບ ແລະ ປະຕິເສດ ຫຼື ລັກສະນະບໍ່ໝັນໃຈ.

ຕົວຢ່າງ: - ລາວຮູ້ຈັກເລື່ອງນີ້ແລ້ວບໍ?.

v  ປະໂຫຍກອຸທານ(ທ້ວງ!).

ປະໂຫຍກອຸທານ ແມ່ນປະໂຫຍກສະແດງຄວາມແປກໃຈ,ປະທັບໃຈ,ສະອອນໃຈ,ສົດຊື່ນ,ສັນລະເສີນ,ຕໍ່າຄ້ອຍນ້ອຍໃຈ,ຕໍານິຕິຕຽນຂອງຜູ້ເປັ່ງຄໍາອຸທານ.ປະໂຫຍກອຸທານແບ່ງອອກເປັນຫຼາຍຢ່າງຄື:

ຕົວຢ່າງ:

-    ປະໂຫຍກສະແດງຄວາມປະທັບໃຈໄດ້ແກ່: ບ໋າ,ງາມພິລຶກແທ້!.

-    ປະໂຫຍກສະແດງຄວາມສັນລະເສີນໄດ້ແກ່: ປະເທດຊາດຈົ່ງ ຈະເລີນ!.

-    ປະໂຫຍກສະແດງຄວາມເສຍໃຈ,ຄ້ອຍໃຈ,ຄຽດຂົມ ໄດ້ແກ່: ພຸດໂທເອີຍ, ຈັ່ງແມ່ນເວນກູ!.

-    ປະໂຫຍກສະແດງການຕື່ນທ້ວງ,ສົງໄສ ໄດ້ແກ່: ອຸ໋ຍ, ຈັ່ງແມ່ນເປັນຕາໜ່າຍ!.

2. ປະໂຫຍກທີ່ແບ່ງຕາມຄໍາຕົວຕັ້ງ.

ປະໂຫຍກທີ່ແບ່ງຕາມຄໍາຕົວຕັ້ງແບ່ງອອກເປັນ 4 ຊະນິດ ຄື: ປະໂຫຍກກົງ (ປະໂຫຍກກັດຕາ),ປະໂຫຍກອ້ອມ (ປະໂຫຍກເຫຕຸກັດຕາ),ປະໂຫຍກກໍາມະ (ປະໂຫຍກສໍາແດງ) ແລະ ປະໂຫຍກຮັບ (ປະໂຫຍກກາລິຕະກໍາ).

·         ປະໂຫຍກກົງ (ປະໂຫຍກກັດຕາ).

ປະໂຫຍກກົງເປັນປະໂຫຍກຄໍາຕົວຕັ້ງເປັນຜູ້ເຮັດເອງ ຫຼື ຜູ້ເຮັດເອງເວົ້າຂື້ນກ່ອນມີ 2 ລັກສະນະຄື:

-    ປະໂຫຍທີ່ປະກອບດ້ວຍ ຄໍາຕົວຕັ້ງກັບຄໍາກໍາມະຄົບ,ມັນບໍ່ຈໍາເປັນເອົາຄໍາປະກອບອື່ນມາຕື່ມໃສ່ກໍໄດ້ເນື້ອຄວາມສົມບູນ.

ຕົວຢ່າງ: ຝົນຕົກ,ນົກຮ້ອງ,ນ້ອງໄດ້,ໄມ້ຫັກ,ຍັກແລ່ນ,ແລ່ນນອນ,ຂອນໄຫຼ... ຄໍາວ່າ: ຕົກ,ຮ້ອງ,ໄຫ້,ຫັກ,ແລ່ນ,ນອນ,ໄຫຼ ລ້ວນແຕ່ເປັນຄໍາກໍາມະຄົບ ເພາະມີເນື້ອໃນຄວາມໝາຍຄົບຖ້ວນໃນຕົວຂອງມັນເອງ.

-    ປະໂຫຍກທີ່ເປັນຄໍາຕົວຕັ້ງ,ຄໍາກໍາມະຂາດ ແລະ ຄໍາປະກອບ ມັນຈໍາເປັນຕ້ອງອາໄສຄໍາປະກອບມາຕື່ມໃສ່ ຈິ່ງໄດ້ຄວາມໝາຍພຽງພໍໃຫ້ເຂົ້າໃຈໄດ້.

 ຕົວຢ່າງ: ຂ້ອຍກິນ...,ຄວາຍຊົນ...,ຄົນຕ້ອງການ...

ດັງນັ້ນ,ເຫັນວ່າບໍ່ທັນໄດ້ເນື້ອຄວາມເທື່ອ,ຕ້ອງມີຄໍາປະກອບມາຕື່ມໃສ່ ເຊັ່ນ ຂ້ອຍກິນ ເຂົ້າ , ຄວາຍຊົນ ກັນ ,ຄົນຕ້ອງການ ຄວາມສຸກ. ດັ່ງນີ້ຈຶ່ງມີເນື້ອຄວາມໝາຍເຂົ້າໃຈໄດ້.

      ຄຳວ່າ: ກິນ,ຊົນ ແມ່ນຄໍາກໍາມະຂາດ, ຄໍາວ່າ: ເຂົ້າ,ກັນ,ມີຄວາມສຸກ ແມ່ນເຮັດໜ້າທີເປັນຄຳປະກອບທີ່ນໍາມາຕື່ມໃສ່ຂ້າງຫຼັງຄໍາກໍາມະຂາດ ເພື່ອເຮັດໃຫ້ເປັນປະໂຫຍກທີ່ມີຄວາມໝາຍຄົບຖ້ວນສົມບູນ.

·         ປະໂຫຍກອ້ອມ (ປະໂຫຍກເຫຕຸກັດຕາ).

ປະໂຫຍກອ້ອມ ເປັນປະໂຫຍກເຊິ່ງຄໍາຕົວຕັ້ງບໍ່ໄດ້ເຮັດເອງ,ແຕ່ໃຫ້ຜູ້ອື່ນເປັນຄຳປະກອບເຮັດ.

ຕົວຢ່າງ: ພໍ່ໃຫ້ ລູກ ໄປໂຮງຮຽນ,ຂ້ອຍໃຫ້ ນ້ອງ ໄປນາ,ຄູໃຫ້ ນັກຮຽນ ຂຽນໜັງສື,ແມ່ໃຫ້ ລູກ ເຝົ້າເຮືອນ...

      ໃນປະໂຫຍກອ້ອມນີ້ ຄໍາຕົວຕັ້ງເປັນຜູ້ບອກກະທໍາ,ສ່ວນຄໍາປະກອບເປັນຜູ້ບອກຕົວຈິ່ງ.ສິ່ງທີ່ຄວນເອົາໃຈໃສ່ໃນປະໂຫຍກອ້ອມ ຕ້ອງມີຄໍາກໍາມະຊ່ວຍ ຖ້າບໍ່ດັ່ງນັ້ນກໍຈະເປັນໄປໃນລັກສະນະບັງຄັບ.

·         ປະໂຫຍກກໍາມະ (ປະໂຫຍກສໍາແດງ).

ປະໂຫຍກກໍາມະ ແມ່ນປະໂຫຍກທີ່ຄໍາຕົວຕັ້ງເປັນຄໍາກໍາມະ.

ຕົວຢ່າງ: ເປັນ ນາຍຕ້ອງຮັກໝູ່, ເປັນ ປູຕ້ອງຮັກຫຼານ, ມີ ວັດຖຸເຂົ້າຂອງຕ້ອງປະຍັດ, ມີ ເງິນຊ່າງໃຊ້, ເກີດ ໄພແຫ້ງແລ້ງຂື້ນທົ່ວປະເທດ...

ປະໂຫຍກຄໍາກໍາມະ ເປັນປະໂຫຍກທີ່ຜູ້ເວົ້າ ຈຸດປະສົງຈະໃຫ້ຄໍາກໍາມະເດັ່ນຂື້ນ ກໍເອົາຄໍາກໍາມະເວົ້າຂື້ນກ່ອນ,ເປັນຄໍາຕົວຕັ້ງຂອງປະໂຫຍກ.

·         ປະໂຫຍກຮັບ (ປະໂຫຍກກາລິຕະກໍາ) ມີ 2 ລັກສະນະຄື:

-    ປະໂຫຍກຄໍາຕົວຕັ້ງເປັນຜູ້ຖືກເຮັດ ເຊັ່ນ ນັກຮຽນຖືກຄູຖາມ,ເຮົາຖືກເລົ່າບົດຮຽນ,ນົກຖືກນາຍພານຍິງ,ນັກຮຽນຖືກຄູຮ້າຍ...ສິ່ງສໍາຄັນໃນປະໂຫຍກນີ້ມີຄໍາວ່າ: “ຖືກ” ປະກອບຢູ່ນໍາ.

-    ປະໂຫຍກຄໍາຕົວຕັ້ງ ເປັນຜູ້ເຮັດຕາມຄໍາສັ່ງຂອງຜູ້ອື່ນ ເຊັ່ນ ນັກຮຽນຖືກຄູໃຫ້ຂຽນໜັງສື,ເຮົາຖືກຄູໃຫ້ເລົ່າບົດຮຽນ,ນ້ອງຖືກອ້າຍໃຫ້ໄປນາ... ຂໍ້ສໍາຄັນໃນປະໂຫຍກນີ້ແມ່ນມີຄໍາວ່າ “ຖືກ” ໃຫ້ປະກອບເຂົ້ານໍາ.

3. ປະໂຫຍກທີ່ແບ່ງຕາມໂຄງສ້າງ.

ປະໂຫຍກທີ່ແບ່ງຕາມໂຄງສ້າງແບ່ງອອກເປັນ 2 ຊະນິດຄື: ປະໂຫຍກໂດດ (ປະໂຫຍກສາມັນ) ແລະ ປະໂຫຍກປະສົມ (ປະໂຫຍກຊ້ອນ).

v  ປະໂຫຍກໂດດ (ປະໂຫຍກສາມັນ) ແມ່ນປະໂຫຍກທີ່ເວົ້າເຖິງຢ່າງດຽວທີ່ມີຄວາມໝາຍດຽວໃນປະໂຫຍກ.

ຕົວຢ່າງ: - ຂ້ອຍຈະໄປໂຮງຮຽນ ມື້ຮື.

v  ປະໂຫຍກປະສົມ (ປະໂຫຍກຊ້ອນ) ແມ່ນປະໂຫຍກທີ່ມີຫຼາຍຄວາມໝາຍແຕ່ເອົາຄໍາຕໍ່ມາໃສ່ ຫຼື ບາງເທື່ອອາດຈະເອົາຄຳເຊື່ອມມາແປະປົນກັນໄປ.

ຕົວຢ່າງ: - ນັກຮຽນກາຍບົດຮຽນ ຈາກ ກະດານ.

·         ປະໂຫຍກປະສົມມີ 2 ລັກສະນະຄື:

-    ປະໂຫຍກປະສົມທຳດາ ເປັນພາກຕົວຕັ້ງ ແລະ ພາກກຳມະສະແດງອອກຢ່າງທຳມະດາເຊັ່ນ ຂອ້ຍອ່ານໜັງສື ແລະ ເຈົ້າອ່ານໜັງສື ເຈົ້າຊິຮຽນຫຼືເຈົ້າບໍ່ຮຽນ ເຂົາເປັນຄູທີ່ດີຫຼືເປັນໝູ່ທີ່ດີ.

-    ປະໂຫຍປະສົມລວມ ເປັນປະໂຫຍກລວມພາກຕົວຕັ້ງ ຫຼື ພາກກຳມະ ຂອ້ຍແລະເຈົ້າອ່ານໜັງສື, ເຈົ້າຊິຮຽນຫຼືບໍ່ ເຂົາເປັນຄູທີ່ດີ ແລະເພື່ອນທີ່ດີ.